ADHD, kinderen en
Narrative Sandplay:
Het hoezo en waarom.

Door Thomas Gies

Jan 2005

 

ADHD. In de volksmond: ‘Alle Dagen Heel Druk’. Helaas is deze ‘benaming’ niet correct. Want zeker niet alle kinderen met ADHD zijn elke dag heel druk. Ik probeerde een tijdje geleden uit te leggen aan een kind wat ADHD nou precies inhoud. “Alle dagen heel druk”, bleef deze jongen maar zeggen. Wat ik ook zei, hij bleef bij zijn standpunt. Want dat had mama tegen hem gezegd en mama had altijd gelijk…

 

Maar wat is dan de definitie van ADHD, zult u zich wellicht afvragen. ADHD staat voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder. In het Nederlands word dit vertaald naar: aandachts- en concentratiestoornis met hyperactiviteit. Kinderen met ADHD hebben moeite om hun aandacht blijvend op een taak te richten en zich niet door allerlei prikkels uit de omgeving te laten afleiden. Dat kan ernstige gevolgen hebben voor hun concentratievermogen.Verder zijn deze kinderen (in het algemeen) vreselijk impulsief. Dat wil zeggen dat ze eerst doen en dan pas gaan denken, met alle gevolgen van dien. Daarnaast zijn kinderen met ADHD vaak hyperactief. Ze zijn voortdurend in beweging, hebben moeite met stilzitten en zijn vaak snel opgewonden en gefrustreerd. “Ik heb een onrust in mij”, zei een kind met ADHD tegen mij.

 

ADHD is een neurobiologische stoornis in de hersenen op het niveau van de zenuwverbindingen. In onze hersenen schieten stroompjes van de ene zenuw naar de andere. Bij iemand met ADHD is deze activiteit veel onrustiger als bij iemand die geen ADHD heeft. De stroompjes zijn sneller en heviger en veroorzaken de problemen die samengevat ADHD genoemd worden.

 

Iemand die niet weet wat ADHD nou precies is, zal waarschijnlijk denken aan de ‘Alle Dagen Heel Druk’-theorie. Om dat misverstand maar meteen uit de wereld te helpen: kinderen met ADHD zijn niet alleen maar druk. Er steekt veel meer achter. Kinderen met ADHD zijn namelijk ook vaak spontaan en open, ze zijn vaak enorm creatief, hebben veel energie en zijn enthousiast, hebben humor, zijn gevat, gevoelig en zorgzaam enzovoorts. Het zijn juist die kenmerken die niet in associatie worden gebracht met ADHD, terwijl juist die kenmerken net zo goed bestaan en heel belangrijk zijn om te stimuleren!

 

Statistisch gezien komt ADHD voor bij 2 tot 6% van de schoolgaande jeugd. Dit wil zeggen bij 40.000 tot 120.000 kinderen, waarbij jongens vier keer zo vaak als meisjes. ADHD is in 70 tot 80% van de gevallen goed te behandelen met medicijnen (Voornamelijk Ritalin en Clonidine).

 

Het statistisch belangrijkste gegeven voor ons speltherapeuten, is dat ADHD in 70 tot 80% (!) van de gevallen in combinatie gaat met andere stoornissen, met name dyslexie, dyscalculie en verscheidene andere stoornissen, zoals angststoornissen, depressies, motorische stoornissen etcetera. Wat misschien nog veel belangrijker is: ADHD kent dezelfde oorzaak als stoornissen als autisme, PDD-nos en Asperger.

 

Wat kunnen wij hier nou uit opmaken? Nou, dat is eigenlijk heel simpel. Een dyslect bijvoorbeeld, is een beelddenker. Iemand met Dyscalculie is een beelddenker. En autisten, mensen met PDD-nos en Asperger zijn misschien wel de grootste beelddenkers van ons allemaal! Wat maakt dat een ADHD-er dan?

 

Precies…

 

In tehuizen voor autisten bijvoorbeeld, hangen overal de zogenaamde planborden. Op dit planbord staan alle activiteiten van die dag, met tijden erbij. De activiteiten zijn uitgebeeld als plaatje. Dit principe wordt tegenwoordig ook steeds meer gebruikt op bijvoorbeeld basisscholen. Waarom? Omdat een plaatje meer zegt dan duizend woorden. Een autist bijvoorbeeld kan meteen zien wat er gaat gebeuren, omdat er symbolen op het planbord staan die hij kent en die altijd hetzelfde betekenen. Ook iemand met dyslexie kan hier voordeel uithalen, omdat zo’n persoon veel moeite heeft met lettertjes en meer in beelden denkt.

 

Hoe kan Narrative Sandplay van nut zijn in deze wereld van neurobiologische stoornissen? Wat voor nut kan iemand met ADHD hieruit halen? Om op deze vraag antwoord te geven zullen we eerst gaan kijken wat Narrative Sandplay nou eigenlijk is. Narrative Sandplay bezit eigenlijk twee uitgangspunten: een narratief aspect en een element zandtherapie. Het narratieve wil zeggen dat er altijd interactie is tussen mensen. Mensen wisselen verhalen met elkaar uit en de luisteraar heeft invloed op het vertellen van het verhaal. Dit kan door vragen te stellen of door simpel even te knikken. Zandtherapie is een therapievorm waarbij gebruik wordt gemaakt van zand, water en een grote diversiteit aan spelmateriaal met veel poppetjes, diertjes, huisjes, hekjes en allerlei natuurlijke objecten.

 

Daarnaast bestaat er nog beeldcommunicatie. Dit wil in dit geval zeggen dat een kind heel veel aan iemand kan vertellen met de keuze van het speelgoed en hoe er met het speelgoed gespeeld wordt. Dit is een belangrijk aspect van de therapie, zoals die hier besproken wordt.

 

Bij Sandplay wordt gebruik gemaakt van een bak van ongeveer 50 bij 60 cm. groot. Deze maten zijn expres gekozen, na onderzoek is namelijk duidelijk geworden dat het gezichtsveld van een persoon gericht is op ongeveer die maten. Zet allerlei poppetjes neer in die bak en men kan de hele bak in één oogopslag overzien. Wat wil Narrative Sandplay dus eigenlijk zeggen? Dat men verhalen aan elkaar kan vertellen door een beeld te creëren met behulp van spelmateriaal, zand en water.

 

Even terug naar ADHD. Wat kan een ADHD-er nou met Narrative Sandplay. Dat zal ik proberen onder woorden te brengen. Dat ene kind zei: “Ik heb een onrust in mij”. Dit is de basis voor Narrative Sandplay, oftewel: Narrative Sandplay kan een persoon helpen de chaos in zijn/haar hoofd neer te zetten. Wat is dan het voordeel van Narrative Sandplay in vergelijking met andere speltherapieën? Dat is heel simpel. Door poppetjes neer te zetten, kan een onderwerp even afgesloten worden. Je hoeft het immers niet meer te onthouden, het plaatje is gemaakt, je hoeft er alleen maar even naar te kijken om de gedachte terug te halen. De rest van de tijd heb je de gedachte niet meer nodig! Een voorbeeld:

 

M. van 21 jaar kampt met autisme. Na de dood van zijn vader kan M. zich heel moeilijk concentreren. Hij kon niet onder woorden brengen wat hem dwarszat en werd langzamerhand steeds lastiger voor zijn omgeving. Na diverse omzwervingen kwamen M. en zijn moeder bij een speltherapeut, die al geweldige resultaten had geboekt met Narrative Sandplay. In het begin had M. er wat moeite mee om te spelen met poppetjes, maar na een tijdje begon M. vraagstukken neer te zetten. Dingen die hem bezighielden. Met behulp van een fotocamera werden deze beelden vastgelegd. Nadat M. 7 sessies alleen maar poppetjes had neergezet, werden de 8e sessie de foto’s op tafel gelegd. M. kon precies vertellen wat hij had uitgebeeld en waarom hij dat op een bepaalde manier had uitgebeeld. Zijn problemen kwamen op tafel, waarna er serieus over gepraat kon worden.

 

De beelden hadden hem geholpen een zekere mate van orde aan te brengen in zijn gedachten. Datgene dat uitgebeeld was, hoefde hij niet meer te onthouden en dus kon hij zich richten op een andere gedachte. De losse gedachten die hij had, konden naderhand, door middel van het narratieve aspect uitgebouwd worden en bekeken, dan niet verklaard worden. M. kwam naderhand weer terecht in zijn eigen ritme, zijn eigen manieren waar hij zich prettig voelde.

 

Dit voorbeeld laat duidelijk zien waar Narrative Sandplay kan helpen in dit soort situaties. Hetzelfde geld voor ADHD. Zoals dat kind dat zo treffend vertelde: “Ik heb een onrust in mij.” Die onrust zorgt ervoor dat een ADHD-er de dingen doet die hij doet. Eigenlijk is dit het niet kunnen uiten van hun onrust. Die onrust kan uit elkaar getrokken worden, neergezet worden en van buitenaf bekeken worden. De onrust kan in al zijn facetten apart besproken worden en er kunnen verbanden worden gelegd. Als een kind met ADHD iets doet, wordt vaak gevraagd: “Waarom deed je dat?” Het antwoord is dikwijls: “Ik weet het niet.” Met behulp van Narrative Sandplay kan dan een heleboel duidelijk worden (oorzaken, gedachten, acties, gevolgen, gevoelens etc.).

 

Natuurlijk zijn dit maar een paar voorbeelden, maar het nut van Narrative Sandplay bestaat zeker, ook bij één van de meest bekende gedragsstoornissen bij kinderen. De informatie die ik hier gegeven heb is natuurlijk heel beknopt. Er is veel meer informatie te vinden. Denk hierbij aan internet en natuurlijk ook aan de bibliotheek, er is voldoende over geschreven. Probeer het eens uit, zoek die specialist als ook u problemen hebt met uw kinderen. En bedenk dat uw kind geen ADHD of autisme of wat dan ook hoeft te hebben, wil deze therapie nuttig zijn. Ook gewone kinderen, met gewone problemen, kunnen u heel veel vertellen door middel van beeldcommunicatie en Sandplay.

 

Bronnen

 

-          http://adhd.pagina.nl (verzamelsite met allerlei links naar sites over adhd)

-          http://autisme.pagina.nl (verzamelsite met allerlei links naar sites over autisme)

-          http://autisme-pdd-nos.pagina.nl (verzamelsite met allerlei links naar sites over autisme en pdd-nos)

-          http://www.pfizer.be/do/healthinfo/depression_nl.asp (site van een farmaceutische fabriek die naast de ontwikkeling van medicijnen veel informatie geeft over allerlei stoornissen en aandoeningen)

-          http://www.adhd.nl/indexorigineel.html (site van de adhd-stichting. Dit is een stichting zonder winstoogmerk, die als doel heeft het verbeteren van de situatie van kinderen en volwassenen met adhd en hun omgeving)

-          http://www.dyslexie.nl (de site van ‘stichting dyslexie fonds’. Deze stichting bevordert het onderzoek naar dyslexie en kennis en praktische vaardigheid die van belang kunnen zijn op dit gebied)

-          http://www.pddnos.nl (site die informatie geeft over pdd-nos, gemaakt door een moeder van een kind met pdd-nos)

-          http://www.autisme-nva.nl (site van ‘Nederlandse vereniging voor autisten’, die informaite geeft over autisme aan ouders, hulpverleners en iedereen die iets met autisme te maken heeft)

-          http://members.chello.nl/p.berkers6/ (site van vakkundige op het gebied van beeldcommunicatie en Narrative Sandplay)

-          http://www.euronet.nl/~mjkbeeld (site van Maria J. Krabbe, die een brug wil slaan tussen het denken en doen van beelddenkers)

-          http://www.bureaubezem.nl/index.htm (Advisering, training en begeleiding
binnen bedrijven en onderwijs aangaande beelddenken)

-          http://home.wxs.nl/~drieblad-erklav/beelddenken.htm (informatie over beelddenken)

-          http://beelddenken.pagina.nl (verzamelsite met allerlei links naar sites over beelddenken)

-          Theo Compernolle/Theo Doreleijers, Zit stil: handleiding voor het opvoeden van overbeweeglijke en gedragsmoeilijke kinderen

-          Cora de Vos, ADHD, het hyperactieve kind

-          P. Ojemann, Woordblindheid en beelddenken

-          Joop Hellendoorn, Beeldcommunicatie

 

-          Alice Morgan, What is Narrative Sandplay