Titel†††††††††††††††††††††††††††††††††††††† :Casus Mirjam, werken met symbolen en narratieve vraagstellingen

Naam†††††††††††††††††††††††††††††††††††† : Pieternel Reijntjens†††††††††††

Opleiding+ leerjaar†††††††††††† : Creatieve Therapie Drama HF2

Naam keuzevak††††††† †††††††††† : Narratieve sandplay

Datum†††††††††††††††††††††††††††††††† ††: 02-02-2005

 

Korte omschrijving:

Sinds eind september loop ik stage op een kliniek voor neurotische patiŽnten. Dit zijn mensen met allerlei soorten angst en dwangstoornissen. Voor veel patiŽnten is een normaal leven niet meer mogelijk en is een klinische opname de enige oplossing om van de ernstige klachten af te komen. Een aantal patiŽnten heeft ook veel moeite met de toekomst. Ze hebben zo lang in de hulpverlening gezeten, dat het voor hen moeilijk te zien is wat nu eigen wensen en behoeften zijn. Mijn vraagstelling is dan ook:

ďHoe kan ik d.m.v. symbolen en narratieve vraagstellingen iemand bewust maken van zijn eigen wensen en mogelijkheden voor de toekomst.Ē

Ik loop stage als dramatherapeut binnen de kliniek en ik geef zowel individuele als groepsgerichte therapieŽn. Ik wil n.a.v. de vraagstelling een casus onderzoek doen binnen een individuele therapie met een cliŽnt, die onder andere als doelstelling heeft:

- Ontdekken van grenzen, eigen wensen en mogelijkheden.

 

Casus Mirjam:

Naam van de patiŽnt is wegens privacy redenen gewijzigd.

 

Mirjam is een meisje van +/- 20 jaar. Ze is opgenomen in de kliniek(die gespecialiseerd is in neurotische klachten) voor angst en dwangklachten. Mirjam heeft een erg zware jeugd gehad en is opgegroeid in een gezin waarin zij heeft ervaren dat de liefde van haar ouders niet vanzelfsprekend is, maar verdiend moest worden door te voldoen aan hun verwachtingen. Na een traumatische ervaring is Mirjam begonnen met zich veelvuldig te wassen en nog ordelijker en preciezer te worden om de wereld om haar heen overzichtelijk te houden.

Ik zie Mirjam voor individuele dramatherapie met als doelstellingen:

-         uiten van emoties (emoties laten zien en delen)

-         ontdekken van grenzen, eigen wensen en mogelijkheden

Wat opvalt, is dat Mirjam weinig contact maakt met haar gevoel op het moment dat ze praat over haar gevoelens ten opzichte van situaties uit het verleden.

In meer verhullende/ fictieve situaties wordt het makkelijker voor haar om wel meer gevoel te laten zien. Uit een gesprek met Mirjam kwam naar voren dat ze weinig toekomstperspectief heeft. Het was in dit gesprek heel lastig voor haar om echt te kijken naar wat ze wil bereiken in de toekomst. N.a.v. dit gesprek bedacht ik om iets met symbolen te gaan doen.

Het letterlijke kiezen van attributen voor haar als persoon en voor de toekomst zou meer helderheid kunnen gaan bieden in haar eigen wensen en behoefte.

 

Waarom werken met symbolen?

Symbolen geven iemand het vermogen om problemen die ze tegenkomen buiten zichzelf neer te leggen.

ďSymbolen verwijzen doormiddel van een concreet en zichtbaar gegeven Ė een persoon, een zaak- naar iets, dat abstract en onzichtbaar is.Ē [1]

Bij het interpreteren van een symbool kan de volgende cyclus hulp bieden:

ďHet symbool roept associaties op bij een individu. De persoon haalt het symbool zelf binnen in zijn/ haar zelfverhaal door het een plaats te geven. Op basis van de gevoelens, die het symbool vergezellen, zoekt hij/ zij naar een interpretatie. Uit dit zoeken resulteert nieuwe, meer expliciete, betekenis van het symbool.Ē [1]

Bij het neerleggen of zetten van symbolen wordt het probleem of de vraag letterlijk neergelegd zonder er alleen maar over te praten en te speculeren.

 

Waarom narratieve vraagstellingen?

Narratieve therapie zoekt naar een respectvolle, niet schuldsturende manier van therapie geven, waarin de cliŽnt centraal staat en de expert is van zijn eigen leven. [2] Met narratieve vraagstellingen kom je eigenlijk bij het verhaal van de persoon zelf terecht.

Een aantal kenmerken van narratieve benadering zijn: ďMen zoekt niet naar een vaste eenvormige waarheid, maar naar nieuwe gezichtspunten op de werkelijkheid. Men zoekt naar verbanden tussen gebeurtenissen in een bepaalde tijdsperiode, maar ook naar verbanden tussen het geleefde leven, de huidige situatie en het toekomstige leven. De aandacht kan gevestigd worden op het afwezige of niet besprokene in het verhaal, of op details. Hierdoor onstaat ruimte voor meervoudige betekenissen.Ē [3]Zonder dingen in te vullen en uit nieuwsgierigheid dingen doorvragen nodigt een cliŽnt uit om zijn eigen verhaal te vertellen.

 

Voorbereiding:

De individuele sessies duren ongeveer een uur. De eerste 5 minuten wil ik besteden aan een voorbespreking. Daarna wil ik de volgende opdrachten geven:

-         Kies 3 attributen (kan ook kleding zijn, of meubels) die symbool staan voor jou als persoon. Bereid voor wat je gaat vertellen over de 3. Vertel kort waarom deze 3 attributen symbool staan voor jou.

-         Kies 3 andere attributen die symbool staan voor datgene waar je naar toe wilt. Bereid ook hierbij voor wat je er over wil gaan vertellen.Vertel kort waarom deze 3 attributen symbool staan voor datgene waar je naar toe wilt.

We bespreken daarna de verschillende gekozen attributen en ik stel vooral vragen met een narratieve grondslag.

-         Ga nu zelf in het midden staan en leg de attributen om je heen met verschillende afstanden. Hoe dichtbij of veraf zijn de symbolen van jou op dit moment; waar sta je nu? Ligt kort toe waarom je alles zo hebt neergelegd.

-         Leg de 6 symbolen nu met verschillende afstanden om je heen zoals je zou willen dat het ooit wordt.

Ook hierbij let ik erop dat ik geen dingen invul en vooral narratieve vragen stel.

De laatste 5 minuten gebruik ik om na te bespreken wat ze allemaal is tegengekomen.

Van te voren maak ik alle kasten met attributen open zodat het makkelijk is voor Mirjam om alle attributen te pakken en te bekijken.

 

Het verloop van de sessie:

In de eerste opdracht koos Mirjam voor de volgende attributen, ze gaf ze steeds zelf haar verhaal waarom ze voor die attributen gekozen had (op sommige momenten stelde ik vragen):

-         een bril: deze stond voor de blindheid die ze had voor haar problemen, die er tegelijk ook voor zorgde dat ze doorging en overeind bleef.

-         een masker: deze stond voor het masker wat ze draagt in contact met andere, ze vertelde ook dat het voor haar moeilijk is om dit masker los te laten

-         een fotolijstje: deze stond voor de mooie herinneringen die bij haar horen en voor de mooie dingen die ze koestert.

 

Bij de 2de opdracht koos Mirjam voor de volgende attributen en ook hierbij gaf ze steeds haar eigen verhaal:

-         een baby: deze staat voor het contact met mensen om zich heen, als een baby kijkend met een open blik, niet wantrouwen van wat anderen doen

-         een zwaard: deze stond voor de vechtlust die ze heeft en waarvoor ze bang is dat ze die gaat verliezen.

-         een zacht dekentje: deze staat voor het zacht zijn tegen zichzelf en tegen andere.

 

Het om haar heen leggen van de verschillende voorwerpen vond Mirjam lastig. Op die manier moet ze dingen gaan vastleggen en dat is moeilijk voor haar. Ze vroeg zich steeds weer af of het op deze manier goed lag. Ze maakte uiteindelijk wel een keuze.

Een aantal attributen zoals bijv. het dekentje lag nog heel ver van haar vandaan en het masker bleef nog wat dicht bij liggen.

Er veranderd het 1 en ander, toen ze het daarna mocht neerleggen zoals ze zou willen dat het was. Het dekentje kwam dichterbij en ook de baby was meer aanwezig. Het masker en de bril gingen een klein stukje naar achteren

 

In de nabespreking benoemde Mirjam dat ze het een fijne opdracht vond. Ze kon er wel mee uit de voeten. Het was mooi om te zien waar ze nu eigenlijk naar toe wil en waar haar verlangens liggen met betrekking tot de toekomst.

Doordat ze het op deze manier had neergelegd werd het voor haar helderder waar ze eigenlijk naar toe wil in de toekomst.

Een belangrijke behoefte die naar voren kwam was: op een ďnormaleĒ manier contact maken en krijgen met mensen om me heen. Ze vertelde dat ze mensen nog wel eens afstoot. Ze neemt snel een hoge status positie tijdens contact en ze vind het lastig om haar gevoel te uiten naar haar omgeving (emoties tonen). Ze wil heel graag heel hard werken en veel bereiken vanuit daar is ze vaak hard tegen zichzelf en vind ze haar persoonlijkheid niet mooi. Ze stoot mensen af doordat ze te zakelijk en te weinig empathieís reageert.

Het was ook fijn voor haar om een aantal positieve eigenschappen te koppelen aan symbolen die zij eigenlijk als negatief zag. Zo zag ze in dat het masker natuurlijk minder aanwezig mag zijn, maar dat je hem af en toe ook nog wel nodig kunt hebben.

 

Conclusies n.a.v. de casus Mirjam:

N.a.v. de casus denk ik dat het werken met symbolen en narratieve vraagstellingen een goede manier is om iemand bewust te maken van zijn eigen wensen en mogelijkheden voor de toekomst. Vooral voor mensen die moeite hebben om te praten over gevoelens en de toekomst is het een veilige manier die veel openingen bied. Het werken met symbolen op deze manier geeft je de mogelijkheid om er van buiten af naar te kijken en creŽert daardoor denk ik helderheid. Je zet gedachten die in je hoofd zitten even letterlijk neer.

Mirjam heeft het neerzetten en vertellen over de verschillende symbolen als een opheldering ervaren. Door het op deze manier te doen kwam ze eigenlijk al snel uit bij haar eigen wensen en behoefte. Al pratend lukte dit haar veel minder goed.

 

Bronvermelding:

®      [1]: Symbolen in het zelfverhaal, een interpretatiemodel met behulp van de zelfconfrontatiemethode, E.J.P. van Loon, 1996, van Gorcum

®      [2] What is narrative Therapy?, Alice Morgan, a summary by Paul Berkers.

®      What is narrative Therapy?, Alice Morgan, internet.

®      [3] Narratieve zorg, Een verkenning van betekenis voor de OGGz.

®      Windows to our children, Violet Oaklander, 1978

®      The first journey: Setting out, uit Imagery and symbolism in counseling, Stewart W.(1996)

®      The second journey: Exploring the principles of imagery, Imagery and symbolism in counseling, Stewart W.(1996)