Familieopstellingen van Bert Hellinger††††††††††† Sanne Hiltmann

Januari 2005-01-18

 

Wat houdt de systemische familietherapie van Bert Hellinger in en wat zijn belangrijke begrippen, hoe gaat een familietherapeut te werk en wat zijn het effect en het doel van deze therapievorm?

 

In tegenstelling tot narratieve sandplay, waarbij overwegend speelgoed gebruikt wordt, worden er bij een sessie familietherapie door Bert Hellinger echte mensen van vlees en bloed in een ruimte opgesteld. De leden van de betreffende familie hoeven niet persoonlijk aanwezig te zijn; zij worden vervangen door mensen die de rol van een bepaald familielid spelen. Een sessie duurt soms maar een half uur en er zijn maar weinig gegevens nodig over de familie waar het om gaat. Belangrijk is wel dat alle onechtelijke kinderen en buitenechtelijke relaties worden Ďmeegerekendí, die maken allemaal deel uit van de familie en kunnen allemaal oorzaak zijn van de stoornis. Een groepstherapie kan uit 10 tot 20 personen bestaan, maar kan ook individueel. Soms kan een therapie voor meerder opstellingen een aantal dagen duren.

Een stoornis in een familie ontstaat als er iets niet klopt in de ordening. De ongepaste positie van een familielid kan een stoornis vormen, hoe loyaal andere familieleden aan dit lid zijn of hoeveel zij voor dit lid op hebben geofferd. Hoe groter de loyaliteit, hoe groter de ernst van het probleem of de verwaarlozing. Er wordt op zoek gegaan naar positieve kracht en naar waarheid. Niet naar dť waarheid, want die is niet eenduidig. Voor verschillende familieleden zijn verschillende waarheden mogelijk.

Zodra een persoon de plek van een bepaald familielid inneemt leeft deze zich als vanzelf in in de algehele gesteldheid van het betreffende familielid. Er wordt een rol waargenomen en dit kan zeer heftig zijn qua emoties en fysieke gewaarwording.

De familietherapeut gaat te werk door vragen te stellen en de posities van deelnemers te veranderen. Het beeld van een opstelling verandert hierdoor bij alle deelnemers. De therapeut blijft in contact met wat de deelnemers willen en wat er aan onbewuste wetenschap naar bovenkomt. De verandering van posities kan hele heftige emoties teweeg brengen. Het gaat puur om gevoelsgewaarwording. Elke rationele vraag, elke logische verklaring, elke interpretatie vermindert de kracht van de opstelling. Na afloop wordt er verder niet gesproken over het veranderde beeld. Dat het beeld gezien is door de persoon die de sessie heeft aangevraagd is genoeg. Het beeld zal na verloop van tijd geÔntegreerd worden en zijn weg vinden in het Ďzijní van de deelnemer. Het beeld maakt zoín diepe indruk dat het nog lang door zal werken.

CliŽnten die een sessie ondergaan hebben beschrijven drie vormen van verbetering. Ten eerste merken zij dat hun houding ten opzichte van hun familie van afkomst of gekozen familie verandert. De tweede vooruitgang betreft lichamelijke symptomen of onaangename gewaarwordingen die ineens kunnen verdwijnen. Een derde veranderingsvorm treedt bij een niet aanwezig opgesteld familielid op zonder dat deze weet heeft van de opstelling en zonder dat er tussen het familielid en de cliŽnt contact heeft plaatsgevonden.

De systemische therapie van Bert Hellinger maakt onderscheid tussen de Ďfamilie van afkomstí en de Ďgekozen familieí. Tot de familie van afkomst (familie van oorsprong) behoren de biologische ouders, eventuele pleegouders, broers en zusters, maar ook stiefbroers en stiefzusters, ooms en tantes, grootouders en overgrootouders. Het blijkt dat ingrijpende gebeurtenissen die vier of vijf generaties geleden hebben plaatsgevonden tot op de dag van vandaag invloed kunnen uitoefenen. Ook ex-partners van de ouders (verloofdes, grote liefdes) behoren tot de familie van afkomst.

Het tweede familiesysteem is de Ďgekozen familieí. Tot deze familie behoren alle personen die de cliŽnt zelf als familielid gewenst of uitgezocht heeft. Hieronder vallen de huidige echtgenoot of partner, alle kinderen (ook onwettige kinderen, miskramen, zwangerschapsonderbrekingen en jong overleden kinderen), als ook de ex-liefdes van de cliŽnt en de vroegere betrekkingen van zijn/haar huidige partner. Bij de oudere generaties

zien we dat ook platonische liefdes hun plaats hebben binnen het

systeem.

Schuld en onschuld is een groot thema bij Hellinger. Onschuldig willen zijn, betekent kind te willen blijven. Groei is onlosmakelijk verbonden met schuld. Door de werkelijkheid in beelden zichtbaar te maken, is onschuld niet meer mogelijk. Zich schuldig voelen is iets anders dan de eigen schuld erkennen. Het accepteren van de eigen schuld geeft kracht. In families kunnen bepaalde leden de schuld van een ander op zich nemen. Door tijdens een sessie de deelnemer bepaalde uitspraken te laten doen en posities in te nemen, kan deze zien dat de schuld bij de dader ligt en niet bij hem en kan hij het

loslaten.

Ook het geweten speelt een grote rol in de familietherapie van Hellinger. Het geweten waakt over de groepsverbondenheid. Het geweten houdt toezicht op het evenwicht tussen geven en nemen en op de handhaving van de ordeningsprincipes binnen het familiesysteem. Er bestaan geen ordeningsprincipes zonder evenwicht tussen geven en nemen en zonder relaties. Ook bestaat er geen evenwicht tussen geven en nemen zonder relatie en zonder regels. En er is ook geen relatie mogelijk zonder evenwicht tussen geven en nemen en zonder ordeningsprincipes. Deze drie hypothesen worden de behoeften van de ziel genoemd. Het geweten speelt een rol in de relaties die wij hebben. Het geweten zegt ons of we tot een groep behoren en geeft ons een gevoel van geborgenheid. Geborgenheid is een gevoel van zekerheid dat samengaat met angst, angst zijn plaats te verliezen.

En hoe zit het met de overledenen? Tijdens familieopstellingen staan de doden tussen de familieleden in. De doden krijgen tijdens de opstellingen weer een plaats en worden belangrijk. De scheidslijn tussen het leven en de dood is niet zo absoluut meer en door de systemische familietherapie is deze scheiding aan het vervagen. Alle doden tot minstens de generatie van onze overgrootouders hebben invloed op ons, alsof ze nog aanwezig zijn.

Wat kan ik er als hulpverlener mee; als Sph-er uit een praatcultuur? Als praathulpverleners hebben we vaak de neiging om oplossingen te vinden en verklaringen achter gedrag en gebeurtenissen te zoeken. Dit gebeurt vaak met onze ratio. We gaan op een Ďlogischeí manier te werk te gaan. Maar vaak is er geen absolute waarheid te vinden. De waarheid van een cliŽnt kan op ons heel onlogisch overkomen. Maar als je met mensen werkt is er vrijwel nooit objectiviteit. Het verhaal van de cliŽnt wordt nu steeds belangrijker. Ook zoeken we oplossingen steeds dichter bij de cliŽnt zelf en steeds minder bij instellingen en instanties. Dus in die zin kan ik een koppeling maken tussen het beroep van prater en Hellinger; aandacht voor het verhaal van de cliŽnt. Maar ik denk dat het voor hulpverleners belangrijk is om niet meteen de vinger te willen leggen op. Het gebruik van beelden kan meer teweeg brengen dan woorden. Beelden gaan dieper en spreken niet alleen het gevoel en het denken aan, maar ook de ziel. Las je er als hulpverlener met woorden niet meer uitkomt, gebruik dan beelden!

 

Over de systemische familietherapie van Bert Hellinger heb ik enorm veel informatie kunnen vinden. Niet alle informatie heb ik daarom in dit artikel verwerkt. De belangrijkste overkoepelende grondslagen heb ik genomen om te beschrijven, zodat het lezen van dit artikel overzichtelijk blijft voor collega-hulpverleners.

†††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††